Sep

2009

Vietnam Digital Landscape 2009

slidess

Đúng ra phải viết tiếp cho xong chuyến đi xuyên Việt, nhưng bữa giờ về đến nhà thì bị công việc cuốn đi bận túi bụi, chẳng có thời gian đâu viết lách nữa. Trong lúc chờ đợi, để blog đỡ “rêu phong cỏ dại”, chia sẻ với mọi người bài nói chuyện hôm rồi của mình ở MITSEAP Marketing Workshop.

Đây là một hội nghị 2 ngày, được tổ chức khá độc đáo và chuyên nghiệp, BTC không cho mọi người đi bằng máy bay mà tất cả đều phải đi bằng tàu. Ngay từ lúc bước lên tàu, nhìn qua nhìn lại toàn một lũ Tây Tàu không ai quen ai, thấy không khí hơi nặng nhưng ngay lập tức nhờ mấy cái game độc đáo của BTC nên bà con dễ dàng thân nhau, thế là suốt cả đêm trên tàu cả lũ bày trò ra nhậu, pha chế rượu, đánh bài… Đến mức sau đó BTC phải nhắc nhở là đi nghỉ nơi để ngày hôm sau tỉnh táo. Khi đến nơi thì cả bầy bị lùa ra hẳn ở đảo không ai được vào đất liền, suốt 2 ngày toàn present + brainstorm và ăn chơi, nhưng nói chung là không thấy nặng nề và rất bổ ích.

Thật ra bài present này mình đã soạn cho một workshop của Wunderman & Nokia hồi tháng 7, lần này mình dùng lại và cập nhật thêm một số dữ liệu mới và thêm vào một số chi tiết (số liệu sử dụng trong bài là từ các nghiên cứu thị trường của TNS, Cimigo và một số nguồn khác). Chẳng biết có hay không nhưng thấy “làng xã” vỗ tay cũng nồng nhiệt lắm

Posted in Chia sẻ, e-Marketing | Tagged e-Marketing, Kinh doanh, workshop | Comments (9)

Sep

2009

Xuyên Việt – Đồng cói Tam Quan

Anh em chúng tôi lại tiếp tục chuyến lang thang của mình, cứ đi mà cũng chưa biết trước là sẽ dừng lại ở đâu, vì đã xác định với nhau là thấy điểm nào đẹp thì dừng lại chụp không thì đi tiếp, cứ thế mà đi vô tư vô lo, không cần kế hoạch cũng không cần lộ trình.

Lúc này trời vẫn còn tối, nhưng phía xa sau rặng núi trời bắt đầu hửng lên ánh hừng đông. Cả đêm qua lang thang suốt trên đường nên anh Long và anh Bu một lúc sau đã ngủ khò, mình cũng xác định nếu mà buồn ngủ thì sẽ tấp vô cây xăng nào đó chợp mắt một tí để đảm bảo an toàn nhất định không lái khi có cảm giác buồn ngủ, nhưng chẳng hiểu sao mà cứ tỉnh như sáo. Thế là cứ thế đi tiếp, cảm giác một mình lái xe đi trong cái bình minh yên lặng của những cánh đồng mờ sương miền Trung thật thanh bình.

Hôm nay sương nhiều, những làn sương dày cứ là đà trên những cánh đồng mà ban đầu mình cứ ngỡ là đồng lúa (sau đó mới biết là đồng cói). Trời cứ mỗi lúc một sáng dần, bình minh hôm đó đẹp lắm, cứ tưởng tượng ra cảnh xung quanh đang bao phủ một màn sương nhẹ, rồi cái ánh mặt trời cứ ngày một đỏ rực lên. Bên đường thỉnh thoảng là từng tốp những người nông dân nối nhau ra đồng. Cảnh tượng thật là hiền hoà và thanh bình.

Trong xe tiếng piano cứ chậm rãi ngân nga từng nhịp của bài hoà tấu Beautiful Lady, chẳng hiểu vì sao mà một bài hát về một phụ nữ đẹp nhưng giai điệu lại buồn đến thế, từ nốt từng nốt một cứ nhẹ nhàng trôi qua.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

———–

Bên đường cột cây số báo còn 14km nữa là đến Tam Quan, chợt nhớ anh Long có nói là ở Tam Quan người ta có trồng những cánh đồng cói rất dày và nếu may mắn đến đúng lúc thì có thể chụp được cảnh người ta thu hoạch cói rất hay.

Cây cói, một loại cây thân cỏ thường mọc ở những nơi ẩm ướt. Thân cây có điểm đặc biệt là hình tam giác. Cây cói được trồng ở khắp các vùng quê Việt Nam để dệt chiếu, giỏ (mà người miền Nam thường gọi là giỏ đệm), và các mặt hàng thủ công đan lát khác. Tuy nhiên ở miền Trung này thì nổi tiếng với nghề dệt chiếu cói, rất nhiều làng nghề dệt chiếu nổi tiếng như làng chiếu Tân Lễ, chiếu làng Hới… Và điểm mà anh em chúng tôi ghé hôm nay cũng là một nơi rất nổi tiếng với nghề dệt chiếu cói: Tam Quan, Bình Định.

Thật ra thì Tam Quan được biết đến nhiều hơn với giống dừa Tam Quan nổi tiếng ngon ngọt mà có lẽ sự nổi tiếng cũng không thua gì xứ dừa Bến Tre. Tuy nhiên do chỉ đi ngang nên không có dịp chụp được nhiều về cây dừa, một dịp khác sẽ quay lại với cây dừa nơi đây. Còn đợt này thì mấy anh em quyết định chụp thu hoạch cói.

Chạy rà rà trên quốc lộ một lúc sau khi qua ngoài huyện Tam Quan thì mấy anh em để ý 2 bên là những đồng cói xanh ngát, có cảm giác đến tận dãy Trường Sơn phía xa. Và may mắn thay, bên dưới là một tốp người đang thu hoạch cói. Vội dừng xe sát vào lề đường và bắt đầu vác ba lô máy ảnh lội bộ sâu vào ruộng.

Anh Long và anh Bu chọn góc chụp từ xa dùng ống tele chụp lại, mình thì thích tả cận cảnh hơn nên gắn 24-70mm vô và tiến sát lại gần. Chụp gần thế này được dịp tả lại những hoạt động của mọi người, nhưng trước hết phải bắt chuyện hỏi han làm quen này nọ, đến một lúc mọi người quen với sự có mặt của mình rồi thì khi đó chụp ảnh mới tự nhiên. Thật vui là mọi người rất thân thiện, còn cho mình uống nước trà nữa.

Vì áp sát chụp nên thường xuyên phải núp vô các góc khuất kẻo trong khung ảnh của anh Long và anh Bu lại thấy có một anh chàng nông dân nhưng lại đang đeo máy ảnh Và đây là bộ ảnh mình đã chụp được ở nơi này.

Trước tiên người ta dùng một loại liềm đặc biệt để cắt cói, nhìn cái liềm cắt nguyên bó cói ngọt lịm mà mình rợn người. Công việc cắt này đa phần giao cho các anh thanh niên khoẻ mạnh.

Sau đó người ta cột lại thành từng bó và dùng một loại đòn gánh đặc biệt để xiên qua 2 bó cói.

Và cứ thế gánh đi, điểm đặc biệt là việc gánh cói này chỉ dành cho các chị phụ nữ

Chân dung một chị thôn nữ, gọi là chị nhưng mình chắc là cô này nhỏ tuổi hơn mình. Cô này được các chị xung quanh trêu là chưa chồng, “nhà báo” có muốn rước đi không? (các chị cứ nhất định bảo mình là nhà báo, dù mình đã giải thích là chỉ đi chơi và ghé lại chụp ảnh về làm lưu niệm thôi).

Họ gánh ra một bờ sông gần đó và kết những bó cói lại thành một chiếc bè lớn

Sau khi “chiếc bè” đủ lớn thì người ta kéo dọc theo con sông ra quốc lộ và xe sẽ đến chở đi.

Và cứ thế những cọng cói sẽ được chuyển đến các làng nghề, nơi mà cũng bằng sự cần cù và miệt mài, người ta biến nó thành những chiếc chiếu nhiều màu sắc. Chợt giật mình đã lâu lắm rồi mình không được thấy lại chiếc chiếu, cuộc sống thành thị cứ ngày một phát triển đẩy lùi những sản phẩm ngày xưa đi.

Chợt nhớ có một lần đến chơi nhà anh bạn, ngồi nói chuyện với bé con nhà anh, kể cho cậu bé nghe về cách mà người ta làm một chiếc chiếu, nhóc ta nghe rất chăm chú. Sau một loạt câu hỏi, cuối cùng nhóc nhà ta hỏi: “Con hiểu rồi, nhưng mà chiếu để làm gì hả chú?” – Chẳng biết nên vui hay buồn. Biết là cuộc sống phải ngày một phát triển và không thể gắn mãi với sản phẩm cơm no áo ấm của ngày xưa được. Dẫu sao cũng không khỏi nhớ về một chiếc chiếu đã từng giỗ giấc ngủ của bao người, trong đó có mình.

Posted in Ký sự | Tagged ký sự, việt nam, xuyên việt | Comments (19)

Sep

2009

Xuyên Việt – Chợ nón Gò Găng

Chụp xong hoàng hôn ở Bình Tân thì cũng là lúc nhận được điện thoại của anh Long báo vừa đến nơi. Chạy ra bến xe rước anh xong đi thẳng về khách sạn lấy đồ rồi 2 anh em đi thẳng ra Bình Định luôn. Tối nay dự kiến là sẽ lái thâu đêm ra thẳng Bình Định, ở đó theo lời anh bạn là có một khu chợ rất độc đáo mà có lẽ không nơi nào ở Việt Nam như vậy. Chợ họp lúc 2h sáng và kẻ bán người mua mỗi người cầm một cái đèn dầu leo loét để trao đổi với nhau một mặt hàng duy nhất là nón, những chiếc nón lá được làm trong ngày để đến tối mang ra chợ bán.

Chạy xe đêm tất cả các tín hiệu đều dùng đèn, hầu như rất ít khi phải dùng còi, còi chỉ dùng trong một số trường hợp với xe 2 bánh mà thôi. Do đó đòi hỏi một số kỹ năng nhất định, điều đầu tiên là phải biết sử dụng đèn và các quy tắc dùng đèn khi chạy xe. Những quy tắc xin đường, đá đèn xin vượt… Đặc biệt có một số thủ thuật rất quan trọng mà nếu không quen sẽ rất nguy hiểm, một trong những điều đó là thói quen nhìn vào đèn xe ngược chiều, đây là một thói quen rất nguy hiểm mà những người mới chạy xe hay mắc phải, theo tính toán thì khi nhìn thẳng vào đèn pha ta sẽ mất khoảng 3 đến 5 giây ở trong trạng thái loá mắt và ai sẽ biết được trong những giây ngắn ngủi ấy điều gì sẽ xảy ra. Do đó điều quan trọng là phải tập đừng nhìn vào đèn xe, khi thấy xe đi ngược chiều không chịu hạ cod, thì cách dễ nhất là nhìn vào vạch kẻ đường bên phải.

Một thủ thuật nho nhỏ nữa là canh đường, rất nhiều người thường canh đường ban đêm giống như kiểu canh đường ban ngày, nghĩa là nhìn vào cảnh vật xung quanh để canh đường. Cách này rất nguy hiểm vì chạy đêm tốt nhất là canh đường theo vạch kẻ đường bên dưới. Trường hợp không có vạch kẻ đường thì canh theo lề cỏ nhưng tốt nhất là nên chạy chậm lại.
Đường đi miền Trung ban đêm tối đen như mực, chỉ có xe tải và xe khách đường dài chạy, đèn pha sáng trưng. Chạy xe ban đêm nếu đúng ý thức thì khi gặp xe ngược chiều phải hạ xuống đèn cod để không chói mắt và gây nguy hiểm cho cả hai. Thế nhưng những bác tài khu vực miền trung, hoặc các bác tài chạy đường dài Bắc Nam hầu như không biết, hoặc có biết nhưng thiếu ý thức nên 9/10 xe đều cứ để pha sáng trưng bất kể có xe ngược chiều.

Đêm hôm đó một đoạn mưa như trút nước, nhất là sau khi qua đèo Cả, mưa tối đất tối trời, tất cả xe trên đường đèo bò. Mà cái đèn xe Escape cũng không phải là thuộc dạng sáng nữa, trước đi cái Mitsu mình gắn bi-xenon sáng trưng 1 góc trời, đi quen giờ qua cái Escape này không quen cứ phải căng mắt ra mà canh đường, sau đợt này về sẽ nâng cấp bộ đèn lên xenon và projector luôn.

Chạy mãi đến khoảng 1h thì đến Gò Găng – là điểm họp chợ, chỉ còn vài tiếng nữa là chợ bắt đầu họp nên anh em quyết định nằm ngủ trên xe luôn đợi người ta họp chợ. Lúc này trời vẫn cứ mưa lắc rắc mỗi lúc một lớn nên mình bắt đầu lo là trời mưa người ta sẽ không họp chợ nữa, nếu mà vậy thì công cốc mấy anh em chạy thâu đêm để canh họp chợ.

Đợi đến khoảng 2h15 thì bắt đầu thấy lác đác bên kia đường có một vài bóng người phụ nữ cầm đèn. Vậy là vì mưa nên người ta không họp chợ trong con hẻm như thường lệ mà chuyển sang một mái hiên bên đường. Vội đánh xe sang đường và xuống bắt đầu chuẩn bị máy ảnh và tripod.

——

Có đến đây, nhìn tận mắt mới tin được là ở nước ta còn một ngôi chợ kỳ lạ như thế này. Nếu mặt hàng là thịt cá thì còn có thể lý giải được là không bán sớm thì sẽ bị hư. Đằng này mặt hàng trao đổi chỉ là nón. Ban đầu suy nghĩ mãi có lẽ là người ta tranh thủ đi bán nón sớm để lấy tiền buổi sáng ra chợ mua thức ăn về cho cả nhà. Nhưng hỏi ra thì cũng chẳng phải, người ta thu mua nón về rồi cũng để ở nhà thôi chứ cũng chẳng làm gì.

Mình hỏi vậy thì các cô đêm hôm khuya khoắt thế này thức dậy họp chợ làm gì cho sớm để rồi cuối cùng cũng mang về để ở nhà. Và câu trả lời thật bất ngờ, các cô cũng không biết làm gì, chỉ biết đây là tục lệ từ xa xưa lâu lắm rồi, rồi mọi người cứ thế theo thói quen mà làm mãi thôi.

Phiên chợ bắt đầu trong cơn mưa khuya

Nói là chợ chứ thật ra người bán và người mua rất ít, những người đi thu mua thì chỉ khoảng 3-4 người. Cứ thế họ ngồi đó chong đèn và chờ những người ra bán để thu mua – những người mà cả ngày cặm cụi đan những chiếc nón, để đến tối thành sản phẩm chỉ chừng mười hai mươi cái. Rồi mang ra chợ bán đổi lấy tiền.

Tuy người bán người mua rất ít, và có lẽ là đều biết nhau cả, vì mỗi ngày chợ đều họp – đúng giờ này, đúng nơi này. Tuy thế nhưng mà tất cả những hoạt động thường có của một cái chợ đều có đầy đủ, cũng có mặc cả, cũng có dỗi hờn chị này mua thấp quá, em sang bán cho chị khác. Tuy rằng 2 chị này và chị khác ngồi kế bên nhau.

Rồi cũng có săm soi hàng hoá, chê bai để hạ giá xuống, nói chung là tất cả những gì mà một cái chợ bình thường có thì ngôi chợ này đều có. Chỉ khác chăng là quy mô nhỏ xuống đến mức giống như ta đang xem một trò chơi bán nhà chòi của trẻ em.

Đây là bức ảnh mà mình rất ưng ý, nó diễn tả được lặng lẽ và độc đáo của phiên chợ nơi đây.

Chính vì những cái độc đáo này mà nó làm mình mê mẩn đứng nhìn, rồi chụp. Vì đây có lẽ là ngôi chợ cuối cùng trên đất nước như thế này, một mai không còn nữa thì có lẽ là không còn ở đâu nữa. Mà xã hội thì ngày càng phát triển, cái truyền thống bao đời nay theo lời các chị nói chắc có lẽ cũng không còn giữ được lâu nữa. Mình vui vì đã đến đây vào lúc này, và kịp lưu lại những khoảng khắc quý giá này.

Một tấm ảnh lưu niệm anh Long chụp mình và anh Bu đang say sưa bấm, trời mưa nên chẳng còn cách nào phải lấy đại cái khăn lau xe che máy ảnh lại

Không uổng công chạy suốt mấy trăm cây số thâu đêm, rồi anh em ngồi trong cơn mưa để đợi chờ suốt mấy tiếng đồng hồ.

Posted in Ký sự | Tagged ký sự, việt nam, xuyên việt | Comments (18)

Aug

2009

Xuyên Việt – Nha Trang đất và người

Chia tay Diên Khánh, tôi quay trở lại Nha Trang dự định đi tiếp một số nơi khác. Lúc về mới phát hiện ra là từ Diên Khánh đi thẳng vào Nha Trang theo đường mới rất gần, chỉ khoảng 10km. Thế mà bận đi cái GPS trên xe nỡ nào dẫn mình đi theo hướng tháp bà qua đường cũ những 30 mấy km. Chả trách sao người ta gọi cái Vietmap là người bạn tốt nhưng thiếu Iốt.

Trên đường từ Nha Trang về mình ghé ngang qua Tháp Bà Ponagar, đây là một tháp Chăm có từ rất lâu đời. Tương truyền, ngày xưa Bà hiện thân là cô gái trẻ xuống nghịch vườn dưa, rồi được hai ông bà nông dân nhận làm con nuôi, cùng sinh sống. Trong một lần hóa thân vào khúc kỳ nam trôi về phương bắc, Bà nên duyên cùng thái tử nước này. Sau vì nhớ cha mẹ già, nhớ làng mạc, bà lại mượn thân kỳ nam theo biển đông trở về, sống hết đời với quê hương, cưu mang bá tánh. Khi Bà qua đời và hiển Thánh, dân trong vùng lập miếu thờ.

Truyền thuyết còn kể rằng, thái tử phương Bắc sang đòi vợ không được bèn xua quân tràn sang, lập tức bão táp phong ba cuồn cuộn kéo đến làm tan nát chiến thuyền, dấu tích vẫn còn lưu lại ở những bãi đá chơ vơ nằm ngay cửa biển trên cầu Xóm Bóng. Đứng trên Tháp Bà nhìn ra sông Cái, cố mà nhận dạng hình thù các khối đá mang nặng hận tình, mới chợt nhận thấy, dù là Tiên là Phật, cũng khó mà thóat khỏi vòng tục lụy.

Khi mình ghé qua đây, tình cờ gặp lúc một số cô gái Chăm đang chuẩn bị cho màn múa dân tộc. Ngồi nhìn chụp được vài ảnh về những người Chăm, những người chủ thật sự của mảnh đất này thời xa xưa.

Trong dàn nhạc có một ông cụ chơi một loại kèn dân tộc của người Chàm, ngồi xuống hỏi chuyện và xin chụp ông một tấm ảnh, gương mặt của ông đậm nét Chăm trông rất hay.

Rời tháp bà Ponagar, tôi tiếp tục lên đường, lúc này bụng đã hơi đói, nhìn quanh chẳng thấy hàng quán nào hợp ý nên quyết định ghé vào mua một ít bánh ngọt ăn trưa. Chủ quán là một bà cụ cũng đã lớn tuổi, vô than thở rằng đói quá nên mua bánh gì ăn cho no. Bà cụ bảo tiếc là cậu đến hơi trễ bánh mì vừa hết, chứ ở đây có bán bánh mì kẹp thịt rất ngon. Hỏi chuyện tiếp bà cụ vậy nên ăn bánh gì cho no bây giờ, con đói quá rồi (than thở tí). Bà cụ bảo thôi ăn Patesô đi, thế là bà lấy cho 1 cái bánh bông lan to đùng, 1 cái patesô và một loại bánh gì đó, rồi còn lấy dao mổ ra cho thêm thật là nhiều kem đậu xanh vào. Khi tính tiền bà cụ còn giảm giá cho mình nữa chứ, 17000 nhưng bà cụ nói thôi chỉ lấy 12000 thôi, số tiền không lớn nhưng sao mà thấy vui vui. Nhất định sau này ghé Nha Trang mình sẽ lại đến đây mua bánh – mọi người có muốn ăn bánh cũng ghé đây ủng hộ bà cụ nhé, tiệm bánh nằm ngay bùng binh trước mặt tháp bà, nếu từ cầu Xóm Bắc đi qua thì nằm bên tay phải.

——-

Xách bị bánh ra xe, tiếp tục đi đến điểm thứ 2 là Dinh Bảo Đại. Lý do chọn đến nơi đây là vì đây là nơi có một số kỷ niệm cá nhân, quay lại thăm một chút. Khu vực này có tổng cộng 5 biệt thự nhưng đẹp nhất là biệt thự Nghinh Phong – cũng là biệt thự nằm ngoài cùng nhất.

Vẫn con đường thanh bình năm nào.

Kể thêm đôi chút về nơi này, trước đây cũng như nhiều người mình lầm tưởng nơi đây được xây dựng dành riêng cho vua Bảo Đại. Nhưng thực chất ban đầu nơi đây được xây dựng dành cho các nhà hải dương học người Pháp làm việc và nghiên cứu ở Viện Hải Dương Nha Trang.

Cả khu đồi có tổng cộng là 3 ngọn đồi kề liền nhau, gọi là núi Cảnh Long, tuy dân địa phương thường gọi là núi Chụtt (2 chữ tt mới đúng, nhiều người viết thiếu 1 chữ, chẳng hiểu tại sao lại vậy), nhưng mình vẫn thích tên gọi núi Cảnh Long hơn. Trên núi Cảnh Long này có tổng cộng 5 ngôi biệt thự, trong đó đẹp nhất là 2 ngôi biệt thự nằm ở phía ngoài là Vọng Nguyện và Nghinh Phong. Biệt thự Nghinh Phong là nơi mà ngày trước mỗi khi đến Nha Trang, vua Bảo Đại thường nghỉ ở nơi đây, trong biệt thự còn có một chiếc phản bằng gỗ mà ngày xưa vua thường hay nằm hóng mát.

Cuối phía phải của khoảng sân sau biệt thự Nghinh Phong có một lối đi bằng đá, đi theo lối này sẽ ra đến bãi tắm Hoàng hậu (có lẽ trước đây Nam Phương Hoàng Hậu thường tắm ở đây chăng?) và có cả một tảng đá mà khi xưa vua Bảo Đại thường ngồi câu cá.

Một góc nhìn từ biệt thự Vọng Nguyệt hướng về thành phố Nha Trang

Lúc này mệt rồi nên đi ghé xe vô bóng cây, mở bánh ra ngồi ăn. Suy nghĩ chuyện tình của Bảo Đại và Nam Phương Hoàng Hậu ngày xưa

Ăn xong mở cốp xe lên nằm nhìn trời nhìn đất. Cái Escape này được cái hay là mở cốp sau lên xếp băng sau lại, là nguyên khoang sau thành một cái giường ngả lưng thoải mái ngắm trời biển. Gió lồng lộng cảnh biển trước mặt, khung cảnh xung quanh yên tĩnh thật là thích. Nằm lim dim cả tiếng đồng hồ sau đó quyết định đi kiếm cà phê wifi checkmail.

Ngồi cà phê đến chiều thì nhận được điện thoại, anh Long báo khoảng 1 tiếng nữa là đến nơi, xách xe ra bến đón anh. Chợt nhớ ở Nha Trang có một cái cầu tên là cầu Bình Tân, ở đóngười ta thường giăng nhưng cái đăng để bắt cá khi hoàng hôn xuống ánh nắng chiếu vô những cái đăng ánh vàng lên rất đẹp.

Thế là đánh xe ra, hôm nay mình may mắn vì người ta giăng lưới rất nhiều. Cảnh rất đẹp và thanh bình.

Hôm đó nếu ai để ý sẽ thấy trên cầu có 1 người cứ ôm máy ảnh chạy tới chạy lui, ban đầu có mấy đứa nhỏ đi học về nhìn mình như quái vật. Lát sau chúng cứ chạy theo mình luôn. Tiếc là hôm đó không có mang bánh kẹo theo cho tụi nó, nhưng cũng ngồi cho tụi nó xem hình, mấy ông nhóc ra chiều rất thích thú

Những tia nắng cuối ngày, thuyền cũng đã cập bến. Chạy ra bến xe đón anh Long, dự kiến đêm nay sẽ chạy suốt đêm ra đến Bình Định.

Kết thúc một ngày cũng thú vị ở mảnh đất Trầm Hương này.

Posted in Ký sự | Tagged ký sự, việt nam, xuyên việt | Comments (14)

Aug

2009

Xuyên Việt – Đến Diên Khánh nhớ tích xưa

Hôm ghé qua Đà Lạt, mình và anh Long (một người anh mà mình rất quý, không phải vì anh là một nghệ sỹ nhiếp ảnh lớn của Việt Nam mà vì sự mộc mạc và chân thành nơi anh). Buổi tối hai anh em đi uống cà phê, suốt cả buổi mình ngồi “dụ khị” anh cùng đi xuyên Việt với mình, nhưng vì anh có nhiều việc phải giải quyết nên dù rất muốn đi anh vẫn chưa quyết được. Cuối cùng mình quyết định lên đường tiếp vì sợ anh khó xử. Đến Nha Trang anh gọi xuống báo tin vui là anh đã sắp xếp được công việc và ngày mai sẽ đón xe xuống Nha Trang để đi cùng mình.

Vậy là hôm nay mình dừng lại ở Nha Trang một ngày để đợi anh xuống. Tranh thủ thời gian này mình sẽ đi chụp một số nơi đã dự định chụp bấy lâu nay. Có một điểm ở Nha Trang mà rất muốn đến và chụp, đó là thành Diên Khánh. Thật ra nơi đây cũng chẳng có gì đặc biệt nếu xét về phong cảnh hay du lịch. Cái là mình muốn chụp nơi này chính vì lịch sử của nó.

Trước nay mình rất mê đọc sử, đặc biệt là sử Việt Nam giai đoạn Trịnh Nguyễn phân tranh, sau đó là nhà Tây Sơn, cuộc chiến của Gia Long và Quang Trung.

Thành Diên Khánh

Nhiều người thường bảo thành Diên Khánh được xây bởi tướng Võ Tánh của nhà Nguyễn, nhưng thật ra ông chỉ có công tu bổ trong một số giai đoạn nhất định. Còn thành Diên Khánh có từ trước khi cuộc chiến của nhà Nguyễn với nhà Tây Sơn nổ ra. Khi chúa Nguyễn vào lập nghiệp ở Thuận Hoá. Năm 1600… mấy, năm chính xác mình không nhớ chỉ nhớ là thời chúa Nguyễn Phúc Tần, thấy phần đất này địa thế trọng yếu, ông cho người vào lập đồn luỹ để phòng thủ. Rồi nhà Tây Sơn nổi lên, sau khi chiếm được thành Quy Nhơn, Nguyễn Huệ kéo quân vào Nam rồi chiếm thành Diên Khánh, đó là trận đánh đầu tiên của thành Diên Khánh.

Cổng thành và đường lên tháp canh

Có rất nhiều trận đánh ở thành Diên Khánh này, nhưng một trong những trận mình đọc đi đọc lại mãi không chán là giai đoạn sau khi mất thành Diên Khánh vào tay Tây Sơn, Nguyễn Ánh cho đại quân do Tống Phước Hiệp chỉ huy tiến chiếm lại Diên Khánh ép quân Tây Sơn phải rút về Phú Yên. Cùng lúc đó quân chúa Trịnh đánh vào phía Bắc. Nguyễn Ánh tiếp tục tăng quân lên gần 6 vạn tiến thẳng ra Phú Yên, áp sát Quy Nhơn. Nhà Tây Sơn đứng trước nguy cơ diệt vong.

Thế mà nhờ tài thao lược của mình, Nguyễn Huệ từng bước kềm chân chúa Trịnh và đưa quân đánh tan quân của Tống Phước Hiệp, chiếm lại thành Diên Khánh. Tiếp theo sau là trận tượng binh, khi mà Nguyễn Ánh đã xây dựng lại lực lượng, ông cho 3 đạo quân tiến từ Sài Côn ra chiếm lại Diên Khánh, trận này Nguyễn Huệ dùng tượng binh hùng mạnh của Tây Sơn được huấn luyện bởi nữ tướng Bùi Thị Xuân đẩy lùi được lực lượng của Nguyễn Ánh, đọc khúc này mà tưởng tượng ra y như trong phim Hollywood.

Trên mặt thành, phía xa là tháp canh, theo thiết kế xưa bên trái là hào nước tuy nhiên bây giờ đã gần như không còn.

Sau khi Nguyễn Huệ mất, nhà Tây Sơn suy yếu. Nguyễn Ánh cho Võ Tánh – một vị tướng mà mình rất yêu thích, có dịp sẽ viết bài về ông – ra chiếm lại Diên Khánh. Nhận thấy rõ vị trí trọng yếu của thành này, lưng dựa vào núi (dãy Trường Sơn) , 2 bên có 2 dãy núi vòng cung bao bọc phòng ngự từ xa, lại gần sông gần biển. Thành Diên Khánh như một chốt tiền tiêu để trấn ải cho mọi hướng quân tiến về Trấn Biên, Sài Côn hoặc tiến ra Phú Yên, Quy Nhơn.

Nguyễn Ánh sau đã cho một vị quan người Pháp tên là Olivier xây dựng lại thành Diên Khánh theo kiến trúc như ngày nay – lúc đó ngoài thành Sài Gòn thì chỉ có thành Diên Khánh được xây theo kiến trúc này. Thành xây ban đầu có 6 cổng, nhưng đến nay chỉ còn 4 cổng: Đông, Tây, Tiền, Hậu. Cửa Tả và Hữu nay đã không còn. Hiện nay đường đi từ quốc lộ 1 vào chính là cửa Đông và cửa Tây, cũng là 2 cửa còn trọn vẹn nhất. Hôm mình đến do cửa Đông treo băng rôn cổ vũ linh tinh gì đó cho Đảng nên mình chỉ chụp được mỗi cửa Tây. Còn hình bên dưới là cửa Tiền.

_MG_3578
Cửa Tiền – còn cửa Hậu nữa nhưng do hiện nay cửa Hậu nằm sau 1 trường mẫu giáo nên mình không chụp được.

Kể thêm về một giai đoạn biến động khác của thành Diên Khánh. Sau khi xây dựng xong, thành được giao cho Hoàng Tử Cảnh và Bá Đa Lộc chỉ huy (người đã theo Nguyễn Ánh từ những ngày đầu, sau này ông mất được chôn ở Gia Định, vị trí mà ngày nay gọi là Lăng Ông Cha Cả). Nhà Tây Sơn quyết tâm chiếm lại thành Diên Khánh, đã phái tướng là Trần Quang Diệu – cũng là một vị tướng cực hay của nhà Tây Sơn mà mình yêu thích – đi đánh chiếm lại Diên Khánh. Nguyễn Ánh phái tướng Võ Tánh ra ứng cứu.

Dưới mặt thành này, là nơi quân của Trần Quang Diệu đã vây thành hàng năm trời

Đây là trận giao đấu đầu tiên của 2 vị tướng mà mình yên mến: Võ Tánh và Trần Quang Diệu. Trận thuỷ chiến khốc liệt diễn ra tại bến Trường Cá, một địa điểm gần thành Diên Khánh. Hai bên đánh nhau ác liệt nhưng do thuỷ binh của Tây Sơn nổi tiếng thiện chiến nên cuối cùng quân của tướng Võ Tánh phải thất thủ. Trần Quang Diệu cho quân áp sát vây thành Diên Khánh một thời gian dài, cuối cùng Nguyễn Ánh phải một lần nữa điều binh ra giải vây. Rất tiếc là hôm đó mình không đến được bến này.

Chính lịch sử nhiều biến động của toà thành nhỏ bé này mà mình luôn nuôi ý định từ trước đến giờ là chụp một bộ ảnh về nơi đây.

Tuy nhiên có một điều buồn là hôm đến hỏi chuyện dân quanh vùng thì ít ai biết về lịch sử nơi này, hỏi thăm thông tin về một nhà bảo tàng hay một nhà truyền thống thì cũng không có. Chụp một lúc thì tấp vào một quán nước, bắt chuyện làm quen định hỏi thêm thông tin từ 2 cô gái bán nước. Thật đáng tiếc là cả 2 cô cũng không biết gì về nơi mình đang sống, nhưng cũng may là mình được giới thiệu cho một ông cụ cao tuổi mà 2 cô bảo đảm là biết rất nhiều về nơi đây. Lội bộ vô nhà thì ông cụ đi vắng, bà cụ nói mình ngồi trước hiên đợi. Đợi hơn nửa tiếng mà vẫn không thấy ông cụ về nên mình đành xin phép ra về. Hẹn một dịp khác sẽ quay lại.

———

Sẵn tiện mình ghé qua thăm nhà thờ Hà Dừa gần đó, đi qua cổng Tây thành một đoạn thì ta sẽ đến nhà thờ Hà Dừa, nhiều người lầm tưởng nhà thờ Hà Dừa chỉ mới được xây vào năm 1917 nhưng thật ra đây là một nhà thờ cổ được xây dựng từ rất lâu đời nhằm mục đích truyền đạo cho người dân trong vùng, ít nhất là từ những năm 1800.. mấy. Sau này những cha sứ đi truyền đạo cho xây dựng và tu bổ. Đến năm 1917 thì người Pháp cho xây dựng thêm tháp chuông như kiến trúc ngày nay. Cái tên Hà Dừa cũng không biết xuất phát từ đâu, chỉ nhớ rằng mình đã đọc đâu đó một lần là do khu vực này trước đây mọc rất nhiều dừa, Hà Dừa có nghĩa là con sông dừa. Đến nay qua bao năm do ít được trùng tu thường xuyên nên phía ngoài nhà thờ xuống cấp khá nhiều, nhưng chính những vết thời gian ấy lại làm mình muốn chụp nơi này.

Nhà thờ Hà Dừa